भारतीय रेलवे ने परिचालन कारणों के चलते देश भर में 284 ट्रेनों को रद्द किया, अपनी गाड़ी की स्थिति जांच लें

भारतीय रेलवे ने रविवार को 285 रेलगाड़ियों को रद्द कर दिया है. ऐसे में यदि आपने भी रेल यात्रा के लिए टिकट कराया है तो अपनी ट्रेन की स्थिति जांच लें. जिन गाड़ियों को रद्द किया गया है उनमें सबसे अधिक पैसेंजर रेलगाड़ियां हैं.
भारतीय रेलवे ने परिचालन कारणों के चलते देश भर में 284 ट्रेनों को रद्द किया, अपनी गाड़ी की स्थिति जांच लें

भारतीय रेलवे ने देश भर में बड़ी संख्या में ट्रेनों को रद्द किया (फाइल फोटो)

भारतीय रेलवे ने रविवार को 284 रेलगाड़ियों को रद्द कर दिया है. ऐसे में यदि आपने भी रेल यात्रा के लिए टिकट कराया है तो अपनी ट्रेन की स्थिति जांच लें. जिन गाड़ियों को रद्द किया गया है उनमें सबसे अधिक पैसेंजर रेलगाड़ियां हैं. वहीं रेलवे की ओर से कुछ मेल व कुछ एक्सप्रेस रेलगाड़ियों के साथ ही कुछ स्पेशल रेलगाड़ियों को भी रद्द करने का निर्णय लिया गया है. देश भर में रेलवे के विभिन्न जोनों में चल रहे मरम्मत के काम करने को लिए गए कई जगहों पर ट्रैफिक ब्लॉक लिए गए हैं. ऐसे में गाड़ियों के बेहतर परिचालन के लिए इन गाड़ियों को रद्द किया गया है. रेलवे की वेबसाइट नेशनल ट्रेन इंक्वारी सिस्टम (NTS) पर रद्द की गई रेलगाड़ियों की सूची जारी की गई है.

रेलवे की वेबसाइट पर उपलब्ध है रद्द ट्रेनों की जानकारी
रेलवे की ओर से जिन रेलगाड़ियों को रद्द किया गया है उनकी सूची रेलवे की वेबसाइट नेशनल ट्रेन इंक्वायरी सिस्टम पर जारी की गई है. वहीं स्टेशनों पर उद्घोषणा के जरिए भी यात्रियों को रद्द गाड़ियों की सूचना दी जा रही है. 139 सेवा पर एसएमएस कर के भी गाड़ियों की स्थिति जानी जा सकती है. वहीं जिन यात्रियों की रेलगाड़ी रद्द हो गई है वो अपना टिकट रद्द करा कर पूरा रिफंड प्राप्त कर सकते हैं.

Train NoTrain nameStart dateTrain typeSourceDestination
12169SUR INTERCITY14 JulSUPERFASTPUNESUR
12170PUNE INTERCITY14 JulSUPERFASTSURPUNE
12419GOMTI EXP14 JulSUPERFASTLKONDLS
12420GOMTI EXPRESS14 JulSUPERFASTNDLSLKO
13346SGRL-BSB INTERCITY EXP14 JulMAIL EXPSGRLBSB
14004NDLS-MLDT EXPRESS14 JulMAIL EXPNDLSMLDT
14307PRG -BE PASS. EXP.14 JulMAIL EXPPYGBE
14308BE-LKO EXP. LKO-PRG PASS14 JulMAIL EXPBEPYG
15612SCL - GHY EXPRESS14 JulMAIL EXPSCLGHY
15717GHY-MXN I C EXPRESS14 JulMAIL EXPGHYMXN
15718MXN-GHY I C EXPRESS14 JulMAIL EXPMXNGHY
18211DURG JDB EXP14 JulMAIL EXPDURGJDB
19036ADI BRC INTERCITY EXP14 JulMAIL EXPADIBRC
23345BSB-SKTN LINK INTERCITY14 JulMAIL EXPCPUSKTN
23346SKTN-BSB LINK INTERCITY14 JulMAIL EXPSKTNCPU
40331MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40333MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40335MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40337MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40338TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40339MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40340TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40341MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40342TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40343MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40344TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40345MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40346TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40347MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40348TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40349MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40350TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40351MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40352TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40353MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40354TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40355MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40356TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40357MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40358TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40359MSB-TBM EMU LOCAL14 JulPASSENGERMSBTBM
40360TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40362TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
40364TBM-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERTBMMSB
41510VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41512VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41513MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41514MSB - VLCY EMU LOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41515MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41516VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41517MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41518VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41519MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41520VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41521MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41522VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41523MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41524VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41525MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41526VLCY-MSB EMU LOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41527MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41528VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41529MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41530VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41531MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41532VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41533MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41534VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41535MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41536VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41537MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41538VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41539MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41540VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41541MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41542VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41543MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41544VLCY-MSBEMULOCAL14 JulPASSENGERVLCYMSB
41545MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
41547MSB-VLCY EMULOCAL14 JulPASSENGERMSBVLCY
51145BD AMI MIXD PAS14 JulPASSENGERBDAMI
51146AMI BD PASS14 JulPASSENGERAMIBD
51197BSL-WR PASSENGER14 JulPASSENGERBSLWR
51259WR-NGP PASSENGER14 JulPASSENGERWRNGP
51260NGP -WR PASSENGER14 JulPASSENGERNGPWR
51262WR- AMI PASS14 JulPASSENGERWRAMI
51285BSL NGP PASSENG14 JulPASSENGERBSLNGP
51286NGP BSL PASS14 JulPASSENGERNGPBSL
51813JHS-LKO PASS14 JulPASSENGERJHSLKO
51814LKO-JHS PASS14 JulPASSENGERLKOJHS
51915DLI-FN PASSENGER14 JulPASSENGERDLIFN
51916FN-DLI PASSENGER14 JulPASSENGERFNDLI
52953KODR - VRLF MG PASS14 JulPASSENGERKODRVRL
52954VRLF - KODR MG PASS14 JulPASSENGERVRLKODR
54025ROK-PNP PASSENGER14 JulPASSENGERROKPNP
54026PNP-ROK PASSENGER14 JulPASSENGERPNPROK
54109DDU- FD PASS14 JulPASSENGERDDUFD
54110DDU - FD PASS14 JulPASSENGERFDDDU
54211RBL-CNB PASS14 JulPASSENGERRBLCNB
54212KANPUR RAI BARELI PASSENG14 JulPASSENGERCNBRBL
54227UCR-RBL PASS14 JulPASSENGERUCRRBL
54228RBL-UCR PASS14 JulPASSENGERRBLUCR
54232LKO-FD PASSENGER14 JulPASSENGERLKOFD
54252SRE - LKO PASS.14 JulPASSENGERSRELKO
54253PYG-LKO PASS14 JulPASSENGERPYGLKO
54254LKO-PYG PASS14 JulPASSENGERLKOPYG
54255BSB-LKO PASS14 JulPASSENGERBSBLKO
54256LKO-BSB PASS14 JulPASSENGERLKOBSB
54262JNU - BSB PASSENGER14 JulPASSENGERJNUBSB
54281SLN-LKO PAS14 JulPASSENGERSLNLKO
54282LKO-SLN PASS.14 JulPASSENGERLKOSLN
54283SLN-LKO PASS.14 JulPASSENGERSLNLKO
54284LKO-SLN PASS14 JulPASSENGERLKOSLN
54293PBH-LKO PASSENGER14 JulPASSENGERPBHLKO
54294LKO-PBH PASS14 JulPASSENGERLKOPBH
54313CHANDAUSI MORADABAD PASSE14 JulPASSENGERCHMB
54314MORADABAD CHANDAUSI PASSE14 JulPASSENGERMBCH
54377PRAYAG- BAREILLY PASS14 JulPASSENGERPYGBE
54378BE-PYG PASSENGER14 JulPASSENGERBEPYG
54387NBD KTW PASSENGER14 JulPASSENGERNBDKTW
54388KOTDEWAR NBD PASS14 JulPASSENGERKTWNBD
54397SHTS-MB PASSENGER14 JulPASSENGERSHTSMB
54398MB-SHTS PASSENGER14 JulPASSENGERMBSHTS
54463CH-RKSH PASSENGER14 JulPASSENGERCHRKSH
54464RKSH-CH PASSENGER14 JulPASSENGERRKSHCH
54481HW-RKSH PAS14 JulPASSENGERHWRKSH
55042GKP-BTH PASSENGER14 JulPASSENGERGKPBTH
55081NKE-GKP PASSENGER14 JulPASSENGERNKEGKP
55312KPV-MB PASSENGER14 JulPASSENGERKPVMB
55615GHY - SCL FAST PASSENGER14 JulPASSENGERGHYSCL
55616SCL - GHY FAST PASSENGER14 JulPASSENGERSCLGHY
55668BHRB - SCL PASSENGER14 JulPASSENGERBHRBSCL
56102SA-MTDM PASSR14 JulPASSENGERSAMTDM
56103MTDM-SA PASSR14 JulPASSENGERMTDMSA
56377ALLP-KYJ PASSR14 JulPASSENGERALLPKYJ
56378KYJ-ALLP PASSR14 JulPASSENGERKYJALLP
56381ERS-KYJ PASSR14 JulPASSENGERERSKYJ
56382KYJ-ERS PASSR14 JulPASSENGERKYJERS
56387ERS-KYJ PASSR14 JulPASSENGERERSKYJ
56388KYJ-ERS PASSR14 JulPASSENGERKYJERS
56503YPR-BZA PASS14 JulPASSENGERBNCBZA
56504BZA-YPR PASS14 JulPASSENGERBZABNC
57145PASS14 JulPASSENGERDKJBDCR
57146PASS14 JulPASSENGERBDCRDKJ
57327GNT PASS14 JulPASSENGERDHNEGNT
57501PASS14 JulPASSENGERNZBBDHN
57502BDHN-MZL PASS14 JulPASSENGERBDHNMZL
57503MZL-BDHN PASS14 JulPASSENGERMZLBDHN
57504PASS14 JulPASSENGERBDHNNZB
57657MUGR-KZJ PASSENGER14 JulPASSENGERMUGRKZJ
57658KZJ-MUGR PASSENGER14 JulPASSENGERKZJMUGR
58023TATA BRKA PASSENGER14 JulPASSENGERTATABRKA
58031CKU - TATA PASSENGER14 JulPASSENGERCKUTATA
58032TATA - CKU PASSENGER14 JulPASSENGERTATACKU
58114BSP TATA PASSENGER14 JulPASSENGERBSPTATA
58205R-ITR PASSENGER14 JulPASSENGERRITR
58206ITR-R PASSENGER14 JulPASSENGERITRR
58213TIG-BSP PASSENGER14 JulPASSENGERTIGBSP
58214BSP-TIG PASSENGER14 JulPASSENGERBSPTIG
58503RGDA-VSKP PASS.14 JulPASSENGERRGDAVSKP
58525BAM-VSKP PASS14 JulPASSENGERBAMVSKP
58529DURG-VSKP14 JulPASSENGERDURGVSKP
58533CTC-PSA PASS14 JulPASSENGERCTCPSA
58534PSA-CTC PASS14 JulPASSENGERPSACTC
58661TATA-HTE PASSENGER14 JulPASSENGERTATAHTE
58662HTE TATA PASSENGER14 JulPASSENGERHTETATA
58711KENDRI-DHAMTARI-PASS14 JulPASSENGERKDRIDTR
58712DHAMTARI-KENDRI PASS14 JulPASSENGERDTRKDRI
58713KENDRI- DHAMTARI PASS14 JulPASSENGERKDRIDTR
58714DHAMTARI-KENDRI PASS14 JulPASSENGERDTRKDRI
58715KENDRI-DHAMTARI PASS14 JulPASSENGERKDRIDTR
58716DHAMTARI-KENDRI PASS14 JulPASSENGERDTRKDRI
58717KENDRI-RAJIM14 JulPASSENGERKDRIRIM
58718RAJIM-KENDRI PASS14 JulPASSENGERRIMKDRI
58719ABHANPUR-RAJIM PASS14 JulPASSENGERAVPRIM
58720RAJIM-ABHANPUR PASS14 JulPASSENGERRIMAVP
58721ABHANPUR-RAJIM PASS14 JulPASSENGERAVPRIM
58722RAJIM-ABHANPUR PASS14 JulPASSENGERRIMAVP
63303KIR-SPJ MEMU14 JulPASSENGERKIRSPJ
63304SPJ-KIR MEMU14 JulPASSENGERSPJKIR
63305KIR-SEE MEMU14 JulPASSENGERKIRSEE
63306SEE-KIR MEMU14 JulPASSENGERSEEKIR
64034SSB-GZB 10 CAR EMU14 JulPASSENGERSSBGZB
64036SSB-GZB 12CAR EMU14 JulPASSENGERSSBGZB
64087NZM-NDLS 10 CAR EMU14 JulPASSENGERNZMNDLS
64091HNZM-HNZM EMU14 JulPASSENGERNZMHNZM
64093NZM-NDLS 10 CAR EMU14 JulPASSENGERNZMSSB
64097NDLS-SSB 10 CAR EMU14 JulPASSENGERNDLSSSB
64098SSB-NZM EMU14 JulPASSENGERSSBNZM
64163CNB-PNK MEMU14 JulPASSENGERCNBPNKD
64207LKO-CNB MEMU14 JulPASSENGERLKOCNB
64208CNB-LKO MEMU14 JulPASSENGERCNBLKO
64209LKO-CNB MEMU14 JulPASSENGERLKOCNB
64212CNB-LKO MEMU14 JulPASSENGERCNBLJN
64213LKO-CNB MEMU14 JulPASSENGERLJNCNB
64221LKO-SPN-LKO MEMU14 JulPASSENGERLKOSPN
64222SPN-LKO-SPN MEMU14 JulPASSENGERSPNLKO
64236CNB-BBK MEMU14 JulPASSENGERCNBBBK
64254CNB-LJN MEMU14 JulPASSENGERCNBLJN
64274LJN-BBK MEMU14 JulPASSENGERLJNBBK
64483KKDE-UMB MEMU14 JulPASSENGERKKDEUMB
64555ANVT-MTC MEMU14 JulPASSENGERANVTMTC
64556MTC-ANVT MEMU14 JulPASSENGERMTCANVT
64587CNB-TDL MEMU14 JulPASSENGERCNBTDL
64913DLI-ROK MEMU14 JulPASSENGERDLIROK
64916ROK-DLI MEMU14 JulPASSENGERROKDLI
66302QLN-ERS PASSR.14 JulPASSENGERQLNERS
66303ERS-QLN PASSR.14 JulPASSENGERERSQLN
68029ROU-JSG PASSENGER14 JulPASSENGERROUJSG
68031JSG-SBP PASSENGER14 JulPASSENGERJSGSBP
68645KGP-HIJ LOCAL14 JulPASSENGERKGPHIJ
68646HIJ-KGP LOCAL14 JulPASSENGERHIJKGP
68709R DGG MEMU14 JulPASSENGERRDGG
68710DGG R MEMU14 JulPASSENGERDGGR
68723DGG G MEMU14 JulPASSENGERDGGG
68731GAD-BSP MEMU14 JulPASSENGERGADBSP
68732BSP GAD MEMU14 JulPASSENGERBSPGAD
68733GAD BSP MEMU14 JulPASSENGERGADBSP
68734BSP GAD MEMU14 JulPASSENGERBSPGAD
68746R-GAD MEMU14 JulPASSENGERRGAD
69106ADI-ANND MEMU14 JulPASSENGERADIANND
69131ADI - GNC MEMU14 JulPASSENGERADIGNC
69132GNC - ADI MEMU14 JulPASSENGERGNCADI
69191ANND-GNC MEMU14 JulPASSENGERANNDGNC
69192GNC-ANND MEMU14 JulPASSENGERGNCANND
72171RAILBUS14 JulMAIL EXPMTJBDB
72172MTJ-BDB14 JulMAIL EXPBDBMTJ
72173MTJ-BDB14 JulMAIL EXPMTJBDB
72174RAILBUS14 JulMAIL EXPBDBMTJ
72177MTJ-BDB14 JulMAIL EXPMTJBDB
72178BDB-MTJ14 JulMAIL EXPBDBMTJ
72179MTJ-BDB14 JulMAIL EXPMTJBDB
72180BDB-MTJ14 JulMAIL EXPBDBMTJ
74301SHTS-MB DMU14 JulPASSENGERSHTSMB
74302MB-SHTS DMU14 JulPASSENGERMBSHTS
74801MEC-MTD DMU14 JulPASSENGERMECMTD
74802MTD-MEC DMU14 JulPASSENGERMTDMEC
74817MEC-MTD RAIL BUS14 JulMAIL EXPMECMTD
74818MTD-MEC RAIL BUS14 JulMAIL EXPMTDMEC
74993KKDE-UMB PASS14 JulPASSENGERKKDEUMB
74994UMB-KKDE PASS14 JulPASSENGERUMBKKDE
75213RXL-SGL DEMU14 JulPASSENGERRXLSGL
75214SGL-RXL DEMU14 JulPASSENGERSGLRXL
75215RXL-PPTA-RXL DEMU14 JulPASSENGERRXLPPTA
75216RXL-PPTA-RXL DEMU14 JulPASSENGERPPTARXL
75233RXL-SMI DEMU14 JulPASSENGERRXLSMI
75234SMI-RXL DEMU14 JulPASSENGERSMIRXL
76808MNM-TPJ PASSR.14 JulPASSENGERMNMTPJ
77601SC-MED DEMU14 JulPASSENGERSCMED
77602MED-FM DEMU14 JulPASSENGERMEDFM
77604BMO-FM DEMU14 JulPASSENGERBMOFM
77605FM-BMO DEMU14 JulPASSENGERFMBMO
77609FM-MOB DEMU14 JulPASSENGERFMMOB
77610MOB-SC DEMU14 JulPASSENGERMOBSC
77613SC-MOB DEMU14 JulPASSENGERSCMOB
77614MOB-SC DEMU14 JulPASSENGERMOBSC
77617SC-MOB DEMU14 JulPASSENGERSCMOB
77618BMO-FM DEMU14 JulPASSENGERMOBSC
77630SC-UR DEMU14 JulPASSENGERSCUR
77631FM-UR DEMU14 JulPASSENGERFMUR
77635FM-UR DEMU14 JulPASSENGERFMUR
77638FM-UR DEMU14 JulPASSENGERFMUR
77640UR-FM DEMU14 JulPASSENGERURFM
77641UR-FM DEMU14 JulPASSENGERURFM
77647UR-FM DEMU14 JulPASSENGERURFM
77649UR-SC DEMU14 JulPASSENGERURSC
77679FM-MED DEMU14 JulPASSENGERFMMED
77680MED-FM DEMU14 JulPASSENGERMEDFM
77681FM-MED DEMU14 JulPASSENGERFMMED
77682MED-FM DEMU14 JulPASSENGERMEDFM
79457SUNR - DHG DEMU14 JulPASSENGERBTDDHG
79458DHG - SUNR DEMU14 JulPASSENGERDHGBTD
79459SUNR DHG DMU14 JulPASSENGERBTDDHG
79481RB 7948114 JulMAIL EXPVJFAJM
79482RB 7948214 JulMAIL EXPAJMVJF
79483RB 7948314 JulMAIL EXPVJFAJM
79484RB 7948414 JulMAIL EXPAJMVJF
79485RB 7948514 JulMAIL EXPVJFUMNF
79486RB 7948614 JulMAIL EXPUMNFVJF
79487RB 7948714 JulMAIL EXPVJFUMNF
79488RB 7948814 JulMAIL EXPUMNFVJF
79489RB 7948914 JulMAIL EXPVJFUMNF
79490RB 7949014 JulMAIL EXPUMNFVJF
99808PUNE-LNL EMU14 JulPASSENGERPUNELNL
Add Zee Business as a Preferred Source

भारतीय रेलवे पूरे देश में रोज लगभग 12600 रेलगाड़ियों का परिचालन करता है. इसमें रोज लगभग 2.3 करोड़ लोग यात्रा करते हैं. भारतीय रेलवे की ओर से देश के विभिन्न हिस्सों में समय - समय पर पटरियों व रेलवे के अन्य ढांचागत व्यवस्था में सुधार के लिए कई बार ट्रैफिक ब्लॉक लिए जाते हैं. इसके चलते रेलगाड़ियों के बेहतर परिचालन के लिए रेलगाड़ियों को रद्द करना पड़ता है.

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6